اخبار و گزارشتاریخ معماریشهرنگاریمعمارینقد معماری

مقبره فردوسی در تکاپوی زمان

مقبره فردوسی در تکاپوی زمان – اختصاصی سانیکث


ابوالقاسم فردوسی توسی (۳۲۹ هجری قمری – ۴۱۶ هجری قمری، در توس خراسان)، شاعر حماسی ایرانی و سرایندهٔ شاهنامه حماسهٔ ملی ایران است که آوازهٔ جهانی دارد. فردوسی را بزرگ‌ترین سرایندهٔ پارسی‌گو دانسته‌اند، که از شهرت جهانی برخوردار است.

فردوسی سراینده شاهنامه، حماسه ملی ایران زمین در خصوص این کتاب ارزشمند چنین می گوید:

بسی رنج بردم در این سال سی
عجم زنده کردم بدین پارسی
پی افکندم از نظم کاخی بلند
که از باد و باران نیابد گزند
بناهای آباد گردد خراب
ز باران و از تابش آفتاب
“فردوسی”

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری

 

آرامگاه فردوسی یادمانی است در استان خراسان در شمال شهر توس که به همت رضا شاه در جشن هزاره فردوسی در سال ۱۳۱۳ بنا نهاده شد.
در سال ۱۳۰۵ گروهی از رضا شاه به طوس رفتند. آندره گدار رئیس اداره باستان شناسی، آرامگاه را به شکل اهرام مصر طراحی کرده بود و ساخت این طرح در مراحل اولیه پیش رفته بود ولی با مخالفت رضا شاه این طرح تخریب شد تا به جای آن آرامگاهی به سبک ایرانی هخامنشی ساخته شود. طراحی این آرامگاه بر عهده حسین لرزاده گذاشته شد.
اشعار کتیبه‌ها به خط استاد عمادالکتاب نوشته شده و سپس بر سنگهای نما انتقال داده شده. ساختمان آرامگاه در سال ۱۳۱۱ آغاز و در مدت ۱۸ ماه به پایان رسید و برای جشن هزاره فردوسی در سال ۱۳۱۳ آماده شد.
برای تأمین کسری هزینه ۱۶۰۰۰۰ برگ بلیت بخت‌آزمایی ده ریالی چاپ و از طریق شعبه‌های بانک ملی ایران توزیع شده بود.

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
بلیت بخت‌آزمایی برای تکمیل ساختمان آرامگاه و تجلیل جشن هزار ساله فردوسی، اولین بلیط بخت آزمایی ایران که متعلق به ۸۰ سال پیش است.

 


 

جایگاه کنونی

 

بخوانید  برندگان مسابقه معماری MIPIM 2017

مجموعه فرهنگی باغ آرامگاه فردوسی در ۲۰ کیلومتری شمال غربی شهر مشهد، در مسیری منشعب از راه عمومی مشهد به کلات نادری، نزدیک به شهر تاریخی طابران و بقعه تاریخی هارونیه قرار دارد. روستای پاژ زادگاه فردوسی که امروزه فاز نامیده می‌شود در ۲۸ کیلومتری شرق آرامگاه فردوسی قرار دارد.

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
نقاشی روستای پاژ اثر منصور وفایی

 

در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طرح‌هایی برای گسترش و بهسازی آرامگاه حکیم در دست اقدام دارد که در همین زمینه زمین‌ها و ساختمان‌های اطراف آرامگاه به تملک این سازمان در می‌آیند و هرگونه ساخت و ساز تازه در حریم آرامگاه کلاً ممنوع می‌باشد.

 


تاریخچه ساخت و بازسازی

 

چنان‌که مشهور است، پیکر فردوسی را به دلیل شیعه بودن فردوسی به گورستان راه ندادند و ناچار او را در باغ خودش درون شهر طابران توس، نزدیک به دروازهٔ شرقی رزان به خاک سپردند. خاک جای او زیارتگاه اهل دانش و معرفت بود و با آنکه بارها آن را با خاک یکسان کردند از نو ساخته می‌شد.خبری نه چندان موثق ساختن اولین بنا بر گور ابوالقاسم فردوسی را به سپهدار توس در زمان فردوسی، یعنی ارسلان جاذب سپهدار توس نسبت داده، که ذکر او در دیباچه شاهنامه آمده‌است.

صد سال پس از مرگ فردوسی در ۵۱۰ نظامی عروضی گور شاعر حماسه سرای ایران در باغی متعلق به خود شاعر زیارت کرد، و ششصد سال بعد هنگامی که عبیدخان ازبک به تیشهٔ تعصب آن را ویران کرده بود قاضی نورالله شوشتری به شرف زیارت آن نایل آمد. بعدها در ۱۳۰۲ ه‍. ق که میرزا عبدالوهاب خان شیرازی نصیرالدوله (آصف‌الدوله) والی خراسان بود، به دستور آن مرد ادب‌دوست گورجای فردوسی به قرائن و آثار و علائمی، در باغی درون طوس تعیین گردید و بنایی آجری بر آن ساخته شد.

بعد از جنگ جهانی اول که شور و احساسات ملی در ایران بالا گرفته بود، در مجامع و مطبوعات قدرشناسی از فردوسی و لزوم بنای شایسته‌ای بر سر خاک او مطرح گردید. ملک‌الشعرا بهار که طوس را زیارت کرده و تنها سکویی بی سقف و دیوار به‌جای بنای آصف‌الدوله یافته بود، در ۱۲۹۹ در هفته‌نامهٔ نوبهار خود مقاله‌ای در لزوم بنای آرامگاه نوشت. پس از تأسیس انجمن آثار ملی در سال ۱۳۰۱، به همت محمدعلی فروغی رئیس انجمن کوشش‌هایی برای ساختمان آرامگاه آغاز شد. هدف «انجمن آثار ملی» حفظ آثار کهن ایرانی و معرفی آن‌ها بود. هدف این بود که این آرامگاه نه با کمک دولت که با هزینه‌ی مردمی ساخته شود از این رو در سال ۱۳۰۴ بیانیه‌ای منتشر شد که از مردم، جهت ساختن این بنا درخواست کمک می‌کرد. ابتدا «آندره گدار»، معمار و باستان‌شناس فرانسوی که طرح بنای حافظ نیز از او بود، برای آرام‌گاه فردوسی نیز بنایی طراحی کرد که شبیه اهرام مصر بود که مورد قبول ذکاءالملم فروغی قرار نگرفت و طراحی این بنا به عهده‌ی «حسین لرزاده» گذاشته شد. حسین لرزاده معمار و هنرمند برجسته‌ی ایرانی بود که پدرش محمد لرزاده نیز از معماران دوره قاجار بود. لرزاده در سال ۱۳۸۳ در تهران درگذشت.

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
آندره گدار

 

بخوانید  ساختمان نارکومفین مسکو: سرمشق شوروی برای زندگی جمعی

ساختمان آرام‌گاه در سال ۱۳۱۱ آغاز شد و ۱۸ ماه طول کشید تا برای جشن هزاره‌ی فردوسی در سال ۱۳۱۳ آماده شود. مساحت ساختمان ۹۴۵ متر بود که بهترین سنگ‌تراشان تصاویری از شاهنامه بر آن حک کردند. ساختمان بنا از همان ابتدا به دلیل عدم محاسبه‌ی دقیق مقاومت خاک شروع به جذب رطوبت کرد و این‌گونه شد که به دستور انجمن آثار ملی و در سال ۱۳۴۳ بازسازی بنا با نظارت هوشنگ سیحون آغاز شد و در دهم اردیبهشت ۱۳۴۷ به پایان رسید. هوشنگ سیحون در تشریح تاریخچه‌ی بازسازی و مرمت آرام‌گاه فردوسی در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید که انجمن آثار ملی ایران، در اوایل حکومت رضا شاه پهلوی تصمیم به برگزاری مراسم هزاره‌ی فردوسی و بنای آرامگاه این شاعر نامی می‌گیرد. سیحون که در آن زمان دانش‌آموز دوره‌ی ابتدایی بود به خاطر می‌آورد که یک تومان به طرح ساخت آرام‌گاه کمک کرده است. «چون انجمن آثار ملی از خودش پول نداشت، بودجه آنرا گذاشتند به حساب بلیط‌های اعانه ملی که مردم بخرند. دانه‌ای یک تومان بود.» سیحون ادامه می‌دهد که در اوایل دهه‌ی ۱۳۴۰ قرار شد که بنای آرامگاه که به شدت آسیب دیده و فرسوده شده بود، تخریب و از نو ساخته شود و انجام این کار به عهده‌ی وی گذاشته شده است.«ساختمان را دیگر از آن حالت اولیه به کلی درآوردیم. یک ساختمان مدرن با طرح جدید در داخل (بنا شد). تصمیم گرفتیم که خارح ساختمان شکل و شمایل قبلی‌اش باقی بماند.»

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
حسین لرزاده(۱۲۸۵ تهران – ۱۳۸۳ تهران)

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
هوشنگ سیحون(۳۱ مرداد ۱۲۹۹ تهران – ۵ خرداد ۱۳۹۳ ونکوور کانادا)

 

بخوانید  کتاب معماری و موسیقی

بنای پیشین دارای نمای بیرونی شبیه بنای فعلی بود، اما داخل آن کوچکتر و کم‌عمق‌تر و دارای دو ورودی کم‌عرض شرقی و غربی بود. بنای کنونی، که سعی شده در ظاهر کاملاً شبیه بنای پیشین باشد دارای نهصد متر سطح زیربنا، و ساخته شده از بتون و سنگ و کاشی است. بخش فوقانی بنا، که در اجرای اولیه توپر بود این بار میان‌تهی ساخته شد. سقف داخلی آن هم با کاشی‌کاری معرق و متأثر از عناصر تزیینی دورهٔ هخامنشی و عصر فردوسی روکاری شد. دیوارهای آن هم تماماً با سنگهایی از منطقهٔ توس نماسازی شد. هیئت کلی بنا آرامگاه کوروش بزرگ در پاسارگاد را تداعی می‌کند.

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
رضا شاه در هنگام افتتاح بنای جدید آرامگاه فردوسی

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری
طرح آندره گدار برای مقبره ی فردوسی

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری

 

 

 

اخبار و گزارش تاریخ معماری شهرنگاری معماری نقد معماری

 

 


منابع :

امید دانا

ویکی پدیا – حسین لرزنده

ویکی پدیا – آرامگاه فردوسی

وبگاه مشروطه – هزاره فردوسی

BBC Persian – هوشنگ سیحون از بنای آرامگاه فردوسی می گوید

 

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

14 − دوازده =

بستن
بستن